Badania krwi sportowców cz. 1

Sportowiec czy też osoba aktywna fizycznie, która rozpoczyna współpracę z dietetykiem sportowym niejednokrotnie ocenia profesjonalizm świadczonej usługi poprzez ilość badań krwi zleconych przez dietetyka.

Sportowiec czy też osoba aktywna fizycznie, która rozpoczyna współpracę z dietetykiem sportowym niejednokrotnie ocenia profesjonalizm świadczonej usługi poprzez ilość badań krwi zleconych przez dietetyka. Teoretycznie otrzymane wyniki mają być podstawą do opracowania zindywidualizowanego planu dietetycznego. Brzmi to sensownie, w końcu sportowcy różnią się miedzy sobą masą ciała, płcią, uprawianą dyscypliną sportową, sposobem żywienia i ogromem innych, często nieuchwytnych, parametrów.

CZY DIETETYK POWINIEN ZLECAĆ BADANIA?

Według wspólnego stanowisko Academy of Nutrition and Dietetics, Dietitians of Canada oraz American College of Sports Medicine w sprawie żywienia i zdolności wysiłkowych wśród sportowców z 2015 r., do kompetencji dietetyka sportowego należy:

  • ocena potrzeb żywieniowych oraz aktualnych praktyk dietetycznych,
  • interpretacja wyników badań (np. biochemicznych, antropometrycznych),
  • edukacja żywieniowa, wprowadzanie odpowiednich strategii dietetycznych.

Oznacza to, że punktem wyjścia dla dietetyka, przed podjęciem się oceny biochemicznej, jest ocena aktualnych praktyk dietetycznych sportowca, z uwzględnieniem czynników rzutujących na jego odżywienie (np. wykluczenie grupy produktów żywnościowych — np. weganizm, płeć, sport z podziałem na kategorie wagowe, posiłki w internacie, częste wyjazdy na zgrupowania, trening w zadaszonym pomieszczeniu etc.).

Dodatkowo na podstawie odnotowanych objawów klinicznych (np. niezamierzony spadek masy ciała, przewlekłe zmęczenie) lub/i po uwzględnieniu występujących czynników ryzyka (np. sport z podziałem na kategorie wagowe) możliwe jest zawężenie panelu badań biochemicznych, ukierunkowanych na wczesny screening potencjalnych subklinicznych niedoborów żywieniowych czy też wykrycie jawnego deficytu, przy jednoczesnym nienarażaniu podopiecznego na niepotrzebne wydatki finansowe. Końcowym elementem łańcucha postępowania dietetyczno-diagnostycznego jest implementacja zindywidualizowanej interwencji żywieniowej, bądź w razie konieczności — włączenie suplementacji.

Należy pamiętać także, że dietetyk sportowy zajmuje się przede wszystkim prewencją niedoborów żywieniowych (np. suplementacja witaminy D w przypadku jej suboptymalnego stężenia) oraz dietetycznym wspieraniem procesu leczenia (np. modyfikacja jadłospisu w przypadku anemii z niedoboru żelaza), w związku z tym w optymalnym modelu współpracy ze sportowcem warto uwzględnić w zespole lekarza medycyny sportowej.

OSTROŻNIE Z INTERPRETACJĄ WYNIKÓW

Podczas interpretacji otrzymanych wyników jako punkt odniesienia używane są zarówno punkty odcięcia, jak i wartości referencyjne. Niestety punkty odcięcia, których wartości mogą wskazywać na kliniczną lub funkcjonalną manifestację deficytu nie są dostępne dla wszystkich składników odżywczych Dodatkowo w obu przypadkach najczęściej punktem odniesienia jest populacja ogólna, nie sportowcy. Oznacza to, że nie każdy parametr nie mieszczący się w wartościach referencyjnych zwiastuje coś niedobrego. Jeżeli jednak nie jesteśmy pewni swoich kompetencji w tym zakresie, a anomalia wyniku jest bardzo duża najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest skierowanie podopiecznego do lekarza specjalisty.

Zapraszam wszystkich zainteresowanych tematem diagnostyki laboratoryjnej wśród osób aktywnych fizycznie i sportowców do udziału w szkoleniu on-line pt. "Diagnostyka laboratoryjna sportowca". Więcej informacji na ten temat można znaleźć TUTAJ.

Bartłomiej Pomorski